Ubuntu 26.04.1 LTS Çıktı: 24.04'ten Yükseltme Yolu Açıldı, İşte Değişenler

Canonical'ın nisan ayında yayınladığı uzun süreli destek sürümünün ilk ara güncellemesi Ubuntu 26.04.1 LTS, 27 Ağustos'ta kullanıma sunuldu. Asıl önemli gelişme ise sonrasında geldi: Canonical, Ubuntu 24.04 LTS kullanan sistemler için 26.04 LTS'e resmî yükseltme yolunu açtı. Bu, iki yılda bir LTS'ten LTS'e geçen kullanıcıların çoğu için "yükseltme zamanı geldi" demek. Yeni sürüm GNOME 50 masaüstünü, tamamen Wayland'e geçişi, Linux 7.0 çekirdeğini, Rust ile yeniden yazılmış sistem araçlarını ve kuantum sonrası kriptografiye hazır güvenlik ayarlarını beraberinde getiriyor.

Ubuntu 26.04.1 LTS nedir?

Ubuntu, LTS sürümlerini nisan ayında yayınlıyor ve ardından belirli aralıklarla "ara sürümler" (point release) çıkarıyor. Bu ara sürümler yeni özelliklerden çok, ilk çıkıştan bu yana yayınlanan hata düzeltmelerini ve güvenlik yamalarını tek bir kurulum görüntüsünde topluyor. Böylece temiz kurulum yapanlar, kurulumdan sonra daha az güncelleme indirmek zorunda kalıyor. Ubuntu 26.04 LTS ilk olarak 23 Nisan 2026'da yayınlanmıştı. 26.04.1 ise bu serinin önümüzdeki üç yıl boyunca yayınlanacak beş ara sürümünün ilki.

Destek süresi tarafında Ubuntu 26.04 LTS, Nisan 2031'e kadar standart güvenlik ve kritik hata güncellemeleri alacak. Ubuntu Pro aboneliğiyle bu süre on yıla çıkıyor. Kubuntu, Xubuntu, Lubuntu, Ubuntu Studio ve Ubuntu Budgie gibi resmî türevlerin 26.04.1 sürümleri de aynı anda yayınlandı; ancak bu türevlerin destek süresi üç yılla sınırlı.

24.04'ten yükseltme yolu açıldı

Canonical, LTS kullanıcılarına yeni sürüme geçişi genellikle ilk ara sürümle birlikte açıyor; amaç, ilk aylarda ortaya çıkan sorunların düzeltilmiş olması. Bu kez yükseltme, 26.04.1'in yayınından birkaç hafta sonra açıldı. Resmî duyuruya göre bunun nedeni, Rust ile yeniden yazılan temel sistem araçlarında (rust-coreutils) tespit edilen gerilemelerin önce düzeltilmesiydi. Canonical'ın yükseltme sunucusu artık 26.04.1'i LTS kullanıcıları için desteklenen hedef olarak listeliyor.

Ubuntu 24.04 LTS kullananlar, Yazılım Güncelleyici üzerinden yükseltme bildirimi alacak. Beklemek istemeyenler terminalde sudo do-release-upgrade komutuyla geçişi başlatabilir. Yükseltmeden önce mutlaka yedek almayı öneriyoruz. Ubuntu 22.04 LTS kullanıcıları ise doğrudan 26.04'e geçemiyor; önce 24.04 LTS'e yükseltmeleri gerekiyor. Ayrıca sistem gereksinimleri de arttı: Ubuntu Desktop 26.04 için en az 2 GHz çift çekirdekli bir işlemci, 6 GB RAM ve 25 GB boş disk alanı öneriliyor. Daha düşük donanımlı bilgisayarlar için Canonical, daha hafif resmî türevleri öneriyor.

GNOME 50 ve tamamen Wayland

Masaüstünde 24.04'teki GNOME 46'dan GNOME 50'ye dört sürümlük bir sıçrama var. En köklü değişiklik, GNOME oturumunun artık yalnızca Wayland üzerinde çalışması. GNOME Shell'de X.org oturumu tamamen kaldırıldı; X11 için yazılmış uygulamalar ise XWayland uyumluluk katmanı sayesinde çalışmaya devam ediyor. NVIDIA ekran kartına sahip bilgisayarlar da artık Wayland'i tam olarak destekliyor.

Kesirli ölçekleme artık varsayılan olarak açık ve bulanıklığı azaltacak şekilde optimize edildi. Değişken yenileme hızı (VRR) iyileştirildi, desteklenen ekranlarda HDR çıkışı kullanılabiliyor ve HDR içerik ekran kaydıyla paylaşılabiliyor. Bildirimler artık uygulamalara göre gruplanıyor; ekran süresi sınırları, mola hatırlatıcıları ve pil sağlığını koruma seçeneği de eklendi.

Varsayılan uygulamalar da büyük ölçüde değişti. PDF görüntüleyici Evince'in yerini Papers, görsel görüntüleyici Eye of GNOME'un yerini Loupe, GNOME Terminal'in yerini Ptyxis aldı. Sistem İzleyicisi ve Güç İstatistikleri'nin yerine gelen Resources ise işlemci, bellek, GPU ve hatta NPU kullanımını izleyebiliyor. Varsayılan video oynatıcı da Showtime oldu. Bu yeni uygulamaların önemli bir kısmı Rust ile yazıldı.

Günlük kullanımda fark edilecek küçük ama hoş bir değişiklik de var: güncelleme olduğunda Yazılım Güncelleyici penceresi artık kendiliğinden açılıp klavye odağını çalmıyor. Bunun yerine bir bildirim çıkıyor ve sistem tepsisindeki simge üzerinden güncellemeler tek tıkla yüklenebiliyor. JPEG XL görsel formatı ek paket gerekmeden destekleniyor; kurulumda seçilebilen ek kodek paketine ise Bluetooth kulaklıklar için AAC desteği eklendi.

Rust'a büyük geçiş: sudo-rs ve rust-coreutils

Ubuntu 26.04 LTS, bellek güvenliği açısından şimdiye kadarki en iddialı LTS. Sistemin temel araçları artık varsayılan olarak Rust ile yeniden yazılmış rust-coreutils paketinden geliyor. Canonical, bunun bazı araçlarda ciddi performans artışı sağladığını belirtiyor. Ancak araçlar henüz GNU sürümleriyle tam uyumlu olmadığından, çözülmemiş hatalar nedeniyle cp, mv ve rm hâlâ GNU sürümünden kullanılıyor. Gerekirse tek bir komutla GNU coreutils'e geri dönülebiliyor.

Yönetici yetkisiyle komut çalıştırmayı sağlayan sudo da artık Rust ile yazılmış sudo-rs. Klasik sudo ise sistemden kaldırılmadı; "sudo.ws" adıyla kullanılmaya devam edebiliyor. Bellek güvenliği hataları, yıllardır sistem düzeyindeki güvenlik açıklarının önemli bir kaynağı olduğu için bu değişiklik uzun vadede Linux güvenliği açısından önemli bir adım sayılıyor.

Güvenlik: TPM şifreleme ve kuantum sonrası kriptografi

Kurulum aracında TPM destekli tam disk şifreleme artık doğrudan seçilebiliyor. Bu sistemde şifreleme anahtarları otomatik olarak üretilip bilgisayarın TPM yongasında güvenli şekilde saklanıyor; disk her açılışta parola girmeden açılsa da fiziksel olarak sökülüp başka bir bilgisayara takıldığında şifreli kalıyor. Masaüstüne eklenen yeni Güvenlik Merkezi ise uygulamaların ev dizinine erişimini tek tek onaylamayı sağlayan deneysel bir izin sistemi sunuyor.

Kriptografi tarafında OpenSSH, 9.6'dan 10.2 sürümüne yükseltildi. Hibrit kuantum sonrası anahtar değişimi algoritması (mlkem768x25519-sha256) artık varsayılan olarak kullanılıyor; zayıf DSA imza algoritması ise tamamen kaldırıldı. OpenSSL de ML-KEM ve ML-DSA gibi kuantum sonrası algoritmaları destekliyor. Zaman senkronizasyonu için artık varsayılan olarak, şifreli ve doğrulanmış zaman bilgisi alabilen Chrony kullanılıyor.

Geliştiriciler ve yapay zekâ için yenilikler

Ubuntu 26.04 LTS, NVIDIA CUDA araç setini doğrudan Ubuntu depolarından sunan ilk sürüm. AMD'nin ROCm 7.1.0 kütüphaneleri de Universe deposuna eklendi. Böylece hem NVIDIA hem de AMD ekran kartlarında yapay zekâ eğitimi ve çıkarımı için gereken yazılımlar, harici depolara ihtiyaç duymadan standart paket sistemiyle kurulabiliyor. Canonical'ın yeni Workshop aracı ise tek komutla yalıtılmış ve tekrar üretilebilir geliştirme ortamları kurmayı sağlıyor.

Sistemin altyapısında da önemli değişiklikler var. Çekirdek, 24.04'teki 6.8 sürümünden 7.0'a yükseldi. systemd 255'ten 259'a güncellendi; Canonical, 26.04'ün System V servis betiklerini destekleyen son LTS olduğunu ve eski betiklerin systemd birimlerine taşınması gerektiğini hatırlatıyor. Başlangıç RAM diski altyapısında da initramfs-tools yerine artık Dracut kullanılıyor.

Oyun ve donanım desteği

Oyuncular için en dikkat çekici yenilik NTSYNC sürücüsü. Windows'un senkronizasyon mekanizmalarını çekirdek düzeyinde taklit eden bu sürücü, Wine ve Steam'in Proton katmanı üzerinden çalışan Windows oyunlarında daha iyi performans potansiyeli sunuyor. AMD ve Intel kullanıcıları için donanım hızlandırmalı video kodlama ve çözme de artık varsayılan olarak açık.

ARM tarafında ise sanal makineler ve Windows on ARM cihazlar için resmî bir ARM64 masaüstü kurulum görüntüsü sunuluyor. Qualcomm'un Snapdragon X Elite platformu için ilk donanım desteği de bu görüntüye eklendi; yani Snapdragon X serisi işlemcili dizüstü bilgisayarlarda Ubuntu kullanmak giderek daha gerçekçi hâle geliyor. Windows ile birlikte kurulum yapanlar için BitLocker ile şifrelenmiş Windows bölümlerinin yanına Ubuntu kurma desteği de geldi. Windows içinde Linux kullananların sayısındaki artışı ise daha önce Canonical'ın WSL tahminini ele aldığımız yazımızda incelemiştik.