Teknoloji

Riemann Hipotezi İçin İki Kanıt İddiası: Anthropic'ten Alpöge'nin Claude ile Yazdığı Lean Çözümü ve Stanford'dan Tamamen İnsan Emeği Bir Taslak

Riemann hipotezi için aynı hafta iki ayrı kanıt iddiası ortaya çıktı: biri Anthropic'te çalışan matematikçi Levent Alpöge'nin Claude ile birlikte bulduğunu…

Onur Kızıl2 dakikalık okuma
Matematikçi Bernhard Riemann'ın portresi (arşiv görseli)
Arşiv görseli: Bernhard Riemann portresi. Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)

Riemann hipotezi için aynı hafta iki ayrı kanıt iddiası ortaya çıktı: biri Anthropic'te çalışan matematikçi Levent Alpöge'nin Claude ile birlikte bulduğunu söylediği, Lean ile derlenebilen bir çözüm; diğeri Stanford'dan Alessandro Masullo'nun tamamen insan emeğiyle yazdığı bir taslak. TechCrunch'ın 20 Kasım 2026'da aktardığına göre matematik camiası Alpöge'nin biçimsel sonucunun derleneceğinden büyük oranda emin, ancak ikisi de henüz kesinleşmiş bir kanıt değil: insanların bunu anlayıp açıklaması gerekecek.

Riemann hipotezi neden bu kadar önemli?

1859'dan beri açık olan hipotez, asal sayıların görünümünün ardında gizli bir yapı olduğunu öne sürüyor ve Milenyum Ödülü problemleri arasında yer alıyor. Çözümü doğrulanırsa matematiğin bu alanında çok büyük bir kapı açılacağı kabul ediliyor. TechCrunch yazarı bunu "evrenin sublime gizemleri" ifadesiyle anlatırken, kendisinin üniversitede analizden öteye geçmediğini de itiraf ediyor; yani sonucu tam olarak değerlendirmek için uzman görüşü şart.

Alpöge'nin iddiası: Lean ile derlenen çözüm

Alpöge, işvereni Anthropic'in halka açılan ilk öncü yapay zekâ laboratuvarı olduğu haftada bulgularını bir yazıyla duyurdu. Yazısında Anthropic CEO'su Dario Amodei'ye pazar gecesi mesaj atıp Lean ile derlenebilen çözümü nasıl duyuracağını sorduğunu anlatıyor; zamanlamanın "korkunç" olduğunu da ekliyor. Zulip sohbetinde uzmanlar kanıtı inceliyor: East Anglia Üniversitesi'nden sayılar kuramcısı Chris Birkbeck bir otomorfi yükseltme argümanından söz ediyor; MIT'den Andrew Sutherland dahil birkaç katılımcı da çözümün başarıyla derlendiğini doğruladı. Bu, kanıtın biçimsel olarak geçerli olduğu anlamına gelse de insanlar tarafından anlaşılıp açıklanması ayrı bir süreç ve Alpöge bunu yapmayı taahhüt etti. Daha önce OpenAI'ın Navier-Stokes iddiasındaki intihal tartışmasını yazmıştık; benzer iddialarda temkin gerektiğini bu olay da gösteriyor.

İkinci iddia: Masullo'nun insan emeği taslağı

Alpöge ve NYU'dan matematikçi Tristan Buckmaster ayrıca Navier-Stokes denklemleriyle ilgili bir kanıt daha yayımladı. Bu arada Stanford profesörü ve Amerikan Matematik Derneği başkanı Ravi Vakil, Stanford postdoktora araştırmacısı Alessandro Masullo'nun yazdığı Genelleştirilmiş Riemann hipotezi kanıtını paylaştı ve bunun "tamamen insan emeği, yapay zekâsız" olduğunu belirtti. Masullo 12 yıllık çalışmanın ürünü olduğunu söylüyor. Lean'de ifade edilmediği için bu taslağın geçerli olup olmadığı, hatta anlaşılıp anlaşılmadığı söylemek için henüz erken. Anthropic'in borsadaki yeni durumu için kurucuların halka arzdaki hisse satışı yazımıza bakabilirsiniz.

Bu iddialara nasıl bakmalı?

Matematikte bir sonucun kabul edilmesi, ilk duyurunun ardından haftalar, hatta yıllar süren bir inceleme gerektirir. Lean gibi biçimsel doğrulama araçları bu süreci hızlandırıyor, çünkü kanıtın mantıksal olarak tutarlı olduğunu makineyle kontrol edebiliyor; ancak bir sonucun insanlar tarafından anlaşılıp açıklanabilir olması ayrı bir ölçüt. TechCrunch'ın aktardığı topluluk tepkisi temkinli bir heyecan taşıyor: çoğu uzman Lean sonucunun geçerli olacağına güveniyor ama kimse henüz kanıtın ne anlama geldiğini tam olarak yorumlamış değil. Bu yüzden Riemann hipotezinin çözüldüğünü söylemek için erken.

Okur için kısa özet

Ortada çözülmüş bir Riemann hipotezi yok, iki ayrı iddia var. Alpöge'nin çözümü Lean'de derlenerek en azından biçimsel açıdan bağımsız kaynaklarca doğrulandı; ancak insan matematikçilerin onu anlaması zaman alacak. Masullo'nun insan yazımı taslağı ise henüz biçimsel olarak doğrulanmadı. Milenyum Ödülü gibi bir sonuçlandırma da ortada yok: hakemli yayın ve topluluk onayı süreci devam ediyor. Gelişmeleri takip edeceğiz.

PaylaşXFacebookLinkedInWhatsApp

Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Riemann hipotezi nedir?
1859'da ortaya atılan ve Milenyum Ödülü problemlerinden biri olan varsayım: asal sayıların görünümünün ardında gizli bir yapı olduğunu öne sürüyor. TechCrunch yazısı problemin 167 yıllık olduğunu belirtiyor.
Kanıt gerçekten doğrulandı mı?
Henüz kesin değil. Alpöge'nin çözümünün Lean'de derlendiğini MIT'den Andrew Sutherland gibi isimler bağımsız olarak doğruladı; ancak matematik camiası sonucu insanca anlayıp açıklayana kadar beklemek gerekiyor.
Lean ne işe yarıyor?
Lean, matematiksel fikirlerin kod olarak ifade edilmesini sağlayan açık kaynaklı bir programlama dili. Kanıtlar bu sayede makinece biçimsel olarak doğrulanabiliyor.
İkinci kanıt iddiası ne?
Stanford postdoktora araştırmacısı Alessandro Masullo'nun 12 yıllık çalışmasının sonucu olan, yapay zekâ kullanılmayan Genelleştirilmiş Riemann hipotezi kanıtı. Lean'de ifade edilmediği için doğruluğunu söylemek henüz erken.

Onur Kızıl

Editör

Teknokutu editörü. Teknoloji ve oyun içeriklerinin hazırlanmasında görev alıyor.

Yorumlar

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Yorum yaz