Kaliforniya Sosyal Medya Yasası AB 1709: Google, Meta ve TikTok Dava Açtı

Kaliforniya sosyal medya yasası AB 1709, Google, Meta ve TikTok tarafından mahkemeye taşındı. Üç şirket, 16 yaş altındaki kullanıcılara "psikolojik olarak sömürücü" özelliklerin sunulmasını yasaklayan yasayı engellemek için 5 Kasım 2026'da ayrı ayrı dava açtı. Vali Gavin Newsom'un 10 Eylül 2026'da imzaladığı yasa, 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek.

Kaliforniya sosyal medya yasası AB 1709 ne getiriyor?

San Joaquin Valley Sun'ın aktardığına göre yasa, platformların 16 yaş altındaki kullanıcılara kişiselleştirilmiş öneriler ve otomatik oynatma gibi "psikolojik olarak sömürücü özellikler" sunmasını yasaklıyor. Bu tür özelliklere sahip çocuk hesaplarının silinmesini de şart koşuyor. Bazı kaynaklarda sonsuz kaydırma, 2027'den itibaren cihaz düzeyinde bir yaş sinyali zorunluluğu ve Başsavcılık bünyesinde bir e-Güvenlik Danışma Komisyonu kurulması gibi ek maddelerden de söz ediliyor; bu ayrıntıları yasanın metninden doğrulayamadık.

"Sömürücü özellikler" ne demek?

Yasanın hedef aldığı iki özellik, sosyal medya uygulamalarının temelini oluşturuyor. Kişiselleştirilmiş öneriler, kullanıcının daha önce izlediği, beğendiği ya da üzerinde durduğu içeriklere bakarak akışa yeni içerik seçen algoritmalar; TikTok'un "Senin İçin" sayfası ya da Instagram'ın Keşfet bölümü bunun örnekleri. Otomatik oynatma ise bir video bittiğinde kullanıcı bir şey yapmadan sıradakinin başlaması. Eleştirmenler bu özelliklerin özellikle gençlerde uygulamada geçirilen süreyi uzattığını savunuyor; şirketler ise bunların hizmetin temel parçası olduğunu ve kaldırılmasının ürünü kökten değiştireceğini söylüyor.

Şirketler neden dava açtı?

Haberlere göre şirketlerin argümanları şöyle:

• Google: Yasanın şirketleri içeriği devletin istediği biçimde sunmaya zorladığını ve ebeveyn denetiminin yerine devlet denetimini koyduğunu savunuyor.
• Meta: Devletin, şirketin içerik düzenleme (kürasyon) kararlarını geçersiz kılamayacağını, özellikle benzer platformların yasadan etkilenmediği düşünüldüğünde, öne sürüyor.
• TikTok: Yasanın korunan ifade özgürlüğünü haksız biçimde kısıtladığını söylüyor.

Davaların tek davalısı Kaliforniya Başsavcısı Rob Bonta. Başsavcılık, yasayı savunmaya kararlı olduğunu açıkladı. Davaların hangi mahkemelerde açıldığına dair bilgiler, okuyabildiğimiz kaynaklarda net değil.

Yasaya kimler karşı?

Teknoloji şirketlerinin yanı sıra dijital haklar kuruluşları da yasayı eleştiriyor. Electronic Frontier Foundation (EFF) ve ACLU, yasanın 16 yaş altındakileri büyük platformlardan fiilen uzaklaştırdığını, ABD Anayasası'nın ifade özgürlüğünü koruyan Birinci Değişikliği ve gizlilik açısından sorun yarattığını savunuyor.

Bu davalar, Kaliforniya'nın daha önce çıkardığı ve şirketlerin 2025'te dava ettiği SB 976 (Çocukları Sosyal Medya Bağımlılığından Koruma Yasası) ile karıştırılmamalı; AB 1709 ayrı ve daha yeni bir yasa.

Türkiye'deki düzenlemeyle benzerlik

Çocukların sosyal medya kullanımını sınırlama tartışması yalnızca ABD'de değil. Türkiye'de de 15 yaş altına sosyal medya hesabı açılmasını yasaklayan düzenleme Resmî Gazete'de yayımlandı. Avustralya'nın 16 yaş sınırı ise ilk uygulayan ülkelerden biri oldu; uygulamanın sonuçlarını Avustralya yasağı işe yarıyor mu yazımızda ele almıştık. Kaliforniya yasası ise hesabı tamamen yasaklamak yerine öneri algoritmaları ve otomatik oynatma gibi belirli özellikleri hedef alıyor; bu yönüyle farklı bir yaklaşım.

Mahkemelerin yasanın 1 Ocak 2027'deki yürürlük tarihinden önce bir tedbir kararı verip vermeyeceği, davaların seyrini belirleyecek ilk aşama olacak.

(Görsel: Sacramento'daki Kaliforniya Eyalet Meclisi binası, Dllu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.)