Tayvan Çin Sermayeli Yarı İletken Şirketlerine Savaş Açtı: 2020'den Beri 166 Soruşturma

Tayvan, adada paravan şirketler ve yerel isimler üzerinden faaliyet gösteren yasadışı Çin sermayeli teknoloji firmalarına yönelik denetimlerini son yıllarda ciddi şekilde artırdı. Rest of World'ün haberine göre, Tayvan hükümeti bu tür şirketleri tespit etmek için Boğaz Karşı Kıyı Yasası (Cross-Strait Act) kapsamında geniş çaplı bir soruşturma yürütüyor ve şu ana kadar onlarca mahkumiyet kararı çıkarıldı.

Tayvan'ın yasal çerçevesi neyi öngörüyor?

Tayvan'daki Boğaz Karşı Kıyı Yasası ve ilgili yatırım düzenlemeleri, Çin merkezli şirketlerin adada faaliyet gösterebilmesi için önceden hükümet onayı almasını şart koşuyor. Ancak özellikle son yıllarda iki ülke arasındaki siyasi gerginliğin tırmanmasıyla birlikte bu onayı almak fiilen çok daha zorlaşmış durumda. Bu nedenle bazı Çinli şirketler, başka ülkelerde kayıtlı paravan şirketler kurarak veya Çinli olmayan kişileri şirketin görünürdeki sahibi yaparak gerçek mülkiyeti gizlemeye çalışıyor.

Çin'in çip bağımsızlığı hamlesi arkasındaki motivasyon

Çin, 2015'te başlayan ve son yıllarda ABD'nin ihracat kısıtlamaları ve ticaret yasaklarıyla iyice hız kazanan bir yarı iletken kendine yeterlilik hamlesi içinde. Bu çabanın önemli bir ayağı, Tayvan Boğazı'nın karşı kıyısındaki, özellikle Tayvan'ın güçlü çip endüstrisinde deneyim kazanmış mühendis ve uzmanları transfer etmek. Bu isimleri kendi bünyelerine katmak için ortalama maaşların beş ile on katı arasında teklifler sunan Çinli şirketler olduğu belirtiliyor.

Tayvan için bu neden bir ulusal güvenlik meselesi

Taipei yönetimi bu durumu doğrudan ulusal güvenlik tehdidi olarak görüyor. Çünkü Tayvan'ın "silikon kalkan" stratejisi, teknolojik üstünlüğünü koruyarak müttefiklerinin olası bir işgal durumunda kendisini savunmaya değer bulmasını sağlamaya dayanıyor. Küresel yarı iletken üretiminin %60'ından fazlasını ve en gelişmiş işlemcilerin yaklaşık %90'ını tek başına üreten Tayvan için bu üstünlüğün aşınması, sadece ekonomik değil stratejik bir kayıp anlamına geliyor. Çin ise rakip bir yarı iletken ekosistemi inşa ederek hem Tayvan'ın avantajını törpülemeyi hem de dışa bağımlılığını azaltmayı hedefliyor.

Soruşturmaların kapsamı ve hedefindeki şirketler

Tayvan'ın FBI muadili sayılan Adalet Bakanlığı Soruşturma Bürosu (MJIB), 2020'den bu yana yasadışı Çin sermayesi şüphesiyle 166 dosya açtı. Mahkeme kayıtlarına göre bu davalardan en az 36'sı mahkumiyetle sonuçlandı; cezalar üç yıla kadar hapis ve 120 bin ile 25 milyon Yeni Tayvan Doları (yaklaşık 3.800 ile 800 bin dolar) arasında değişen para cezalarını kapsıyor. Mahkumiyet alan 36 şirketten 33'ü doğrudan yarı iletken araştırma, geliştirme ve tasarım alanında faaliyet gösteriyordu. Ayrıca ajans, Tayvanlı şirketlerden ticari sır çalındığına dair 67 ayrı vakayı da inceledi. Soruşturulan ve baskın düzenlenen şirketlerin bazılarının Xiaomi, OnePlus/Oppo ve TSMC'nin doğrudan rakibi SMIC gibi büyük isimlerle bağlantılı olduğu ortaya çıktı.

Bu gelişme küresel çip dengesini nasıl etkiler?

Omdia araştırma direktörü Hui He, bu hamlelerin büyük ölçüde iş ihtiyacından kaynaklandığını söylerken, eski ABD Savunma Bakanlığı yetkilisi Nichol Eftimiades yetenek avcılığının bazı ülkelerde casusluk sayılabileceğine dikkat çekti. Bu tartışma, teknoloji dünyasında "yetenek transferi" ile "sanayi casusluğu" arasındaki çizginin ne kadar bulanık olduğunu gösteriyor. Türkiye açısından bakıldığında bu haber doğrudan bir pazar etkisi yaratmasa da, küresel çip tedarik zincirinin ne kadar hassas bir siyasi denge üzerinde durduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Türkiye'de üretilen elektronik cihazların, otomotiv sektörünün ve veri merkezi yatırımlarının büyük ölçüde TSMC ve Tayvan kaynaklı çiplere bağımlı olduğu düşünüldüğünde, Tayvan-Çin arasındaki bu gerginliğin tırmanması, orta vadede tedarik fiyatlarına ve teslimat sürelerine yansıyabilecek bir risk faktörü olarak takip edilmeye değer. Ayrıca bu tür denetimler, Çin'in yerli çip üretiminde beklenenden daha hızlı ilerlemesi ihtimalini de gündeme getiriyor; bu da uzun vadede küresel çip fiyatlarında rekabetin artmasına yol açabilir.