Güncel

Yttrium Krizi: İtriyum Jet Motorlarından Çip Üretimine Yeni Darboğaz

Güncelleme (Kasım 2026): Yttrium krizini anlatan bu haber, Çin'in ihracat kuralları ve 2026'daki fiyat verileriyle yeniden yazıldı.

Semih Ateşçi2 dakikalık okuma
yttrium krizi
yttrium krizi

Güncelleme (Kasım 2026): Yttrium krizini anlatan bu haber, Çin'in ihracat kuralları ve 2026'daki fiyat verileriyle yeniden yazıldı. Eski metindeki "fiyatlar yüzde 300'e kadar arttı" bilgisi gerçek artışın çok altındaydı; kaynaksız alternatif çözüm anlatımı çıkarıldı.

Adı pek bilinmeyen bir nadir toprak elementi olan itriyum, 2025'ten bu yana havacılık ve yarı iletken sektörlerinin en büyük tedarik sorunlarından birine dönüştü. Yttrium krizi, Çin'in Nisan 2025'te itriyum ihracatını lisansa bağlamasıyla başladı. Rare Earth Exchanges'e göre Çin dışında itriyum oksit fiyatları kısıtlamalardan sonra yüzde 4.400'ün üzerinde arttı, ABD'ye yapılan sevkiyatlar ise bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 75 geriledi.

İtriyum nerede kullanılıyor?

İtriyumun tüketici elektroniğindeki payı küçük, ancak kritik sanayi uygulamalarında yerini doldurmak zor. İtriyumla kararlı hâle getirilmiş zirkonya, jet motoru ve gaz türbini parçalarını aşırı sıcaklıktan koruyan ısıl bariyer kaplamalarının temel malzemesi. Çip üretiminde plazma aşındırma (etch) odalarının iç yüzeyleri itriyum oksitle kaplanıyor; bu kaplama olmadan ekipmanlar çok daha hızlı aşınıyor. Element ayrıca beyaz LED fosforlarında, Nd:YAG lazerlerde ve bazı özel alaşımlarda kullanılıyor.

Yttrium krizi nasıl başladı?

Çin, ABD'nin gümrük vergilerine yanıt olarak 4 Nisan 2025'te samaryum, gadolinyum, terbiyum, disprozyum, lutesyum, skandiyum ve itriyumdan oluşan yedi orta ve ağır nadir toprak elementinin ihracatını lisansa bağladı. Çin, dünyadaki itriyum arzının ve ayrıştırma kapasitesinin büyük çoğunluğunu elinde tutuyor. Lisans başvuruları yavaş ve seçici işlendiği için Çin dışındaki alıcılara giden sevkiyat hızla azaldı; Çin içi fiyatlarla dünya fiyatları arasındaki fark açıldı.

Ateşkes itriyumu kapsamadı

Ekim 2025'te Çin daha da geniş kapsamlı yeni ihracat kuralları açıkladı. Başkanlar Trump ve Şi'nin Ekim sonundaki görüşmesinin ardından Pekin, Kasım 2025'te bu yeni kuralları 10 Kasım 2026'ya kadar askıya aldı. Tom's Hardware'in vurguladığı gibi askı lisans şartını ortadan kaldırmadı; China Briefing'e göre de Nisan 2025'te getirilen ve itriyumu kapsayan lisans rejimi askıya alınan paketin parçası değildi. Yani ateşkes, itriyum sıkıntısını hafifletmedi. Bu güncelleme hazırlanırken 10 Kasım 2026'da sona eren askının uzatıldığına dair resmî bir açıklamaya ulaşamadık.

Çözüm ne zaman?

Çin dışında yeni itriyum kaynağı geliştirmek yıllar alıyor. Avustralyalı Lynas, Malezya'daki tesisinde ağır nadir toprak ayrıştırma kapasitesini genişletiyor; analistler kayda değer yeni arzın 2028 civarında devreye girebileceğini belirtiyor. O zamana kadar havacılık ve çip ekipmanı üreticileri stoklarla, geri dönüşümle ve yüksek fiyatlarla idare etmek zorunda kalacak gibi görünüyor.

PaylaşXFacebookLinkedInWhatsApp

Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

İtriyum (yttrium) nedir?
Periyodik tabloda Y sembolüyle gösterilen, nadir toprak elementleri arasında sayılan bir metal. Oksidi, jet motoru ve gaz türbini parçalarını aşırı sıcaklıktan koruyan ısıl bariyer kaplamalarında, çip üretimindeki aşındırma (etch) odalarının iç kaplamalarında, beyaz LED fosforlarında ve Nd:YAG lazerlerde kullanılıyor.
Yttrium krizi neden çıktı?
Çin, 4 Nisan 2025'te itriyum dahil yedi orta ve ağır nadir toprak elementinin ihracatını lisansa bağladı. Lisans süreçleri yavaş işleyince Çin dışındaki alıcılara giden sevkiyat sert düştü ve fiyatlar hızla yükseldi.
İtriyum fiyatı ne kadar arttı?
Rare Earth Exchanges'e göre Çin dışında itriyum oksit fiyatları ihracat kısıtlamalarından sonra yüzde 4.400'ün üzerinde arttı; ABD'ye yapılan sevkiyatlar bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 75 düştü.
Kasım 2025'teki ABD-Çin ateşkesi itriyumu kapsıyor mu?
Hayır. Çin, Kasım 2025'te 9 Ekim 2025'te açıkladığı yeni ihracat kurallarını bir yıllığına askıya aldı; ancak itriyumu da kapsayan Nisan 2025 lisans şartı askıya alınmadı ve yürürlükte kaldı.
Çin dışında itriyum üretimi ne zaman artacak?
Yeni kaynakların devreye girmesi yıllar alıyor. Avustralyalı Lynas'ın Malezya'daki tesisinde ağır nadir toprak ayrıştırma kapasitesini genişletme çalışmaları sürüyor; analistler kayda değer yeni arzın ancak 2028 civarında gelebileceğini belirtiyor.

Semih Ateşçi

Genel Yayın Yönetmeni

Teknokutu'nun genel yayın yönetmeni ve sorumlu kişisi. Teknoloji, oyun, donanım ve mobil cihaz haberleri ile rehber içeriklerinin yayın sorumluluğunu taşıyor.

Yorumlar

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Yorum yaz