NEC, Kuantum Bilgisayar Donanımı Geliştirmeyi Sessizce Bıraktı

Kuantum bilgisayar teknolojisinin en köklü isimlerinden biri olan NEC, fiziksel kuantum bilgisayar donanımı geliştirme çalışmalarını sessizce sonlandırdığı iddia edildi. Diamond Online kaynaklı bir habere göre NEC, mart ayı sonunda donanım geliştirme programını kapattı ve ekipteki kilit isimler dahil olmak üzere birçok araştırmacı rakip Fujitsu'ya transfer oldu. Şirket ise bu adımı resmi olarak bir "çekilme" olarak nitelendirmiyor; kuantum teknolojilerinin pratik uygulamalarını ve endüstrileşme sürecini değerlendirmeye devam edeceğini açıklıyor.

NEC'in Kuantum Tarihi 1990'lara Dayanıyor

NEC, süperiletken kuantum bilgisayar araştırmalarına 1990'ların sonunda öncülük eden ilk şirketlerden biriydi. 1999 yılında NEC araştırmacıları, dünyanın ilk süperiletken katı hal kübitini geliştirerek bugün Google ve IBM'in kuantum bilgisayarlarında kullandığı teknolojinin temelini atmıştı. Bu tarihsel arka plan düşünüldüğünde, şirketin donanım geliştirmeden çekilmesi sektörde şaşkınlıkla karşılandı; çünkü 1990'larda kuantum araştırmalarına öncülük eden ve hâlâ ayakta olan büyük kurumsal laboratuvarlar arasında bu alanı tamamen terk eden neredeyse hiçbir isim yok.

Ticarileşme Süresi Uzun, Maliyet Yüksek

Habere göre NEC, ticari olarak uygulanabilir kuantum bilgisayar donanımı geliştirmenin yeterli getiriyi sağlaması için gereken sürenin çok uzun olduğu sonucuna vardı. Bu nedenle şirket, mart ayı sonunda kuantum makineleri geliştirme çalışmalarını durdurdu. Programda görev alan araştırmacıların bir kısmı, aralarında bir proje liderinin de bulunduğu iddia edilen isimlerle birlikte, süperiletken kuantum donanımına yoğun yatırım yapmaya devam eden Fujitsu'ya geçti.

Fujitsu İçin Güçlü Bir Takviye

NEC'den gelen deneyimli araştırmacılar, Fujitsu'nun zaten ileri seviyede olan süperiletken kuantum bilgisayar çalışmalarını daha da güçlendirebilir. Fujitsu ve Riken geçen yıl 256 kübitlik bir süperiletken kuantum bilgisayarı devreye almış, 2026 yılı için 1.000 kübiti aşan bir sistem hedeflemişti. Şirketin 2030 mali yılına kadar 10.000 kübiti geçen sistemler geliştirme planı da gündemde. Bu bağlamda NEC'in kaybı, doğrudan Fujitsu'nun kazancına dönüşmüş gibi görünüyor.

Yarı İletken Geçmişinden Tanıdık Bir Senaryo

NEC'in gelecek vaat eden ama ağır sermaye gerektiren işlerden çekilmesi aslında yeni bir davranış değil. 1990 yılında NEC, Toshiba, Hitachi, Motorola ve Intel'in önünde küresel yarı iletken satışlarında birinci sıradaydı. Ancak PC işlemci pazarının patlamasıyla Intel bu unvanı devraldı ve NEC yarı iletken işini kademeli olarak parçaladı: 1999'da DRAM operasyonlarını Hitachi ile birleştirerek Elpida'yı, 2002'de kalan çip birimlerini ise bugün Renesas Electronics adıyla bilinen NEC Electronics'i oluşturdu. Şirketin bugünkü odak noktası olan BT hizmetleri, kurumsal sistemler, havacılık-savunma, telekom altyapısı ve yapay zekâ/güvenlik alanları göz önüne alındığında, pahalı ve uzun vadeli getiri gerektiren kuantum donanımı üretimi NEC'in mevcut iş modeliyle giderek daha az örtüşüyor.

Türkiye ve Kuantum Ekosistemi Açısından Ne Anlama Geliyor?

Türkiye'de kuantum bilgisayar donanımı üreten bir şirket henüz bulunmasa da TÜBİTAK ve çeşitli üniversitelerin yürüttüğü kuantum araştırma projeleri, bu alandaki küresel gelişmeleri yakından takip ediyor. NEC gibi köklü bir oyuncunun donanım yarışından çekilip yazılım ve uygulama tarafına odaklanması, sektörde "önce donanım" yaklaşımının herkes için sürdürülebilir olmadığını gösteriyor. Bu durum, Türkiye'deki araştırma kurumları ve teknoloji şirketleri için de bir ders niteliğinde: Kuantum donanımına milyar dolarlık yatırımlar yapmak yerine, IBM veya Google gibi devlerin bulut üzerinden sunduğu kuantum bilgi işlem kaynaklarını kullanarak algoritma ve uygulama geliştirmeye odaklanmak, çok daha gerçekçi ve erişilebilir bir strateji olabilir. Nitekim NEC'in kendisi de tam olarak bu yola yöneliyor; donanım üretmek yerine müşterilerle kavram kanıtlama (proof-of-concept) projelerine devam edeceğini belirtiyor. Bu da kuantum bilgi işlem pazarının önümüzdeki yıllarda donanım üreticileri ile yazılım/uygulama katmanındaki oyuncular arasında daha net bir şekilde ikiye ayrılabileceğine işaret ediyor.