JavaScript 30 Yaşında: Modern Web'in Temel Taşı Olan Dilin 10 Günlük Doğuşundan ES2026'ya Hikâyesi
Güncelleme (Kasım 2026): JavaScript 30 yaşında yazısı yeniden yazıldı.

Güncelleme (Kasım 2026): JavaScript 30 yaşında yazısı yeniden yazıldı. Eski metinde jQuery'nin çıkış yılı 2009 olarak verilmişti; doğrusu 2006 (2009, Node.js'in yılı). Haziran 2026'da yayımlanan ECMAScript 2026 standardı ve Oracle ile Deno arasındaki JavaScript marka davası eklendi.
JavaScript, 4 Aralık 1995'te Netscape ve Sun Microsystems tarafından internet uygulamaları için yeni bir betik dili olarak duyuruldu ve Aralık 2025'te 30 yaşına girdi. Başlangıçta web sayfalarına küçük etkileşimler eklemek için tasarlanan dil, bugün neredeyse tüm web sitelerinin istemci tarafında çalışan, sunuculardan mobil uygulamalara kadar her yerde kullanılan bir ekosisteme dönüştü. JavaScript modern web'in temel taşı olarak kabul ediliyor; ama bu konuma ulaşana kadar tarayıcı savaşlarından iptal edilen standartlara uzanan çalkantılı bir yol izledi.
10 günde yazılan dil: Mocha, LiveScript, JavaScript
Netscape mühendisi Brendan Eich, Mayıs 1995'te dilin ilk prototipini yaklaşık 10 günde yazdı. Dilin ilk adı Mocha'ydı; kısa süre sonra LiveScript oldu. Netscape'in Sun ile yaptığı iş birliğinin ardından, o yıllarda çok popüler olan Java'nın rüzgârından yararlanmak için dilin adı JavaScript olarak değiştirildi. Adındaki benzerliğe rağmen JavaScript ile Java farklı tasarımlara sahip iki ayrı dil.
Microsoft, Internet Explorer için JScript adında kendi uyarlamasını geliştirince farklı tarayıcılarda tutarlı çalışan bir standarda ihtiyaç doğdu. Netscape dili Ecma International'a sundu ve ilk ECMAScript standardı (ECMA-262) Haziran 1997'de yayımlandı.
JavaScript'in dönüm noktaları
| Yıl | Gelişme |
|---|---|
| 1995 | Netscape ve Sun, JavaScript'i duyurdu (4 Aralık) |
| 1997 | İlk ECMAScript standardı (ECMA-262, 1. sürüm) |
| 1999 | ECMAScript 3; dilin uzun yıllar kullanılacak temeli |
| 2005 | "Ajax" terimi yaygınlaştı; sayfa yenilemeden veri alan web uygulamaları dönemi |
| 2006 | jQuery çıktı |
| 2008 | ECMAScript 4 çalışmaları iptal edildi; Google Chrome ve V8 motoru çıktı |
| 2009 | ECMAScript 5 ve Node.js |
| 2015 | ECMAScript 2015 (ES6): let/const, ok fonksiyonları, sınıflar, modüller, Promise |
| 2016-2026 | Her yıl Haziran'da yeni sürüm; ECMAScript 2026 (17. sürüm) Haziran 2026'da yayımlandı |
Büyük değişikliklerle hazırlanan ECMAScript 4 sürümü, tarayıcı üreticileri arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle 2008'de rafa kaldırıldı; standart bu yüzden 3. sürümden doğrudan 5. sürüme atladı. 2008'de Google'ın Chrome tarayıcısıyla birlikte gelen V8 motoru JavaScript'i çok daha hızlı çalıştırarak karmaşık web uygulamalarının önünü açtı. Ryan Dahl'ın 2009'da V8 üzerine geliştirdiği Node.js ise JavaScript'i sunucuya taşıdı.
JavaScript 30 yaşında: Modern web'deki yeri
2015'te yayımlanan ES6, dilin en büyük güncellemelerinden biri oldu: let ve const ile blok kapsamlı değişkenler, ok fonksiyonları, sınıflar, modüller, şablon dizgileri ve Promise yapısı bu sürümle geldi. O günden bu yana TC39 komitesi küçük ama düzenli adımlarla ilerliyor; her yıl Haziran'da yeni bir sürüm yayımlanıyor. Örneğin ECMAScript 2025, kümeler (Set) için yeni yöntemler, yineleyici yardımcıları ve Promise.try gibi eklemeler getirdi.
Bugün React, Angular ve Vue gibi çerçeveler bileşen tabanlı arayüzlerin standart yolu hâline geldi. Microsoft'un 2012'de duyurduğu TypeScript, JavaScript'e tür sistemi ekleyerek büyük projelerde yaygınlaştı. Node.js'in yanında Deno ve Bun gibi yeni çalışma ortamları da JavaScript'i sunucu, komut satırı ve uç bilişimde kullanılabilir kılıyor. WebAssembly ise tarayıcıda JavaScript'in yanında çalışan, yüksek performans gerektiren işler için tamamlayıcı bir seçenek sunuyor.
"JavaScript" adı kime ait?
Dilin 30. yaşında süren ilginç bir tartışma da adıyla ilgili. "JavaScript" ticari markası, Sun Microsystems'i 2010'da satın alan Oracle'a ait. Node.js'in ve Deno'nun yaratıcısı Ryan Dahl'ın şirketi Deno, Kasım 2024'te ABD Patent ve Marka Ofisi'nin Temyiz Kurulu'na başvurarak markanın jenerik bir terime dönüştüğünü ve Oracle tarafından fiilen terk edildiğini savundu. Kurul Haziran 2025'te Deno'nun sahtekârlık iddiasını reddetti; jeneriklik ve terk iddiaları üzerinde ise dava sürüyor. Brendan Eich de dahil binlerce geliştirici, markanın serbest bırakılması çağrısını destekledi.
Otuz yıl önce birkaç günde yazılan bir betik dili, bugün dünyanın en çok kullanılan programlama dillerinden biri. Eksik ve tutarsız yanları yıllar içinde standartlarla törpülendi; ama web'in her yerde çalışan dili olma konumunu korumaya devam ediyor.
Kaynaklar
Sıkça Sorulan Sorular
JavaScript ne zaman çıktı?
JavaScript'in ilk adı neydi?
ECMAScript nedir?
JavaScript'in adının sahibi kim?
JavaScript sadece tarayıcıda mı çalışır?
Genel Yayın Yönetmeni
Teknokutu'nun genel yayın yönetmeni ve sorumlu kişisi. Teknoloji, oyun, donanım ve mobil cihaz haberleri ile rehber içeriklerinin yayın sorumluluğunu taşıyor.
İlgili İçerikler
TeknolojiProgramcılar Vibe Kodlama Zorunluluğunda Yeteneklerini Kaybediyor
Son dönemde yazılım dünyasında sıkça adını duyduğumuz vibe kodlama zorunluluğu, programcılar arasında yoğun tartışmalara yol açıyor. Birçok yazılımcı, başlangıçta heyecanla benimsedikleri bu yöntemin, zamanla yeteneklerini körelttiğini ve beraberinde teknik borcun giderek büyüdüğünü dile getiriyor. Bu makalede, vibe kodlama zorunluluğunun ne olduğu, neden yükselişte olduğu, programcılar üzerindeki etkileri ve geleceğe yönelik değerlendirmeler ele alınacaktır. Vibe Kodlama…
Semih Ateşçi · · 6 dakikalık okuma
GüncelMeta, Manus Satın Alımıyla 2 Milyar Dolarlık AI Yatırımı Yapıyor
Teknoloji dünyasında büyük bir hareketlilik yaşanıyor. Meta, yapay zeka alanında önemli bir adım atarak Manus adlı şirketi 2 milyar dolara satın aldı.
Semih Ateşçi · · 3 dakikalık okuma
GüncelGoogle Chrome 144 Güncellemesi: Güvenlik Açıkları ve Yeni Araçlar
Google, kullanıcı deneyimini ve güvenliğini artırmak amacıyla sürekli olarak Chrome tarayıcısını güncellemektedir.
Semih Ateşçi · · 3 dakikalık okuma
GüncelWindscribe’dan VPN IP Yönetiminde Yeni Araçlar
Son yıllarda internet güvenliği ve gizliliği, kullanıcıların en çok önem verdiği konular arasında yer alıyor.
Semih Ateşçi · · 3 dakikalık okuma
Yorumlar
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.