Güncel

JavaScript 30 Yaşında: Modern Web'in Temel Taşı Olan Dilin 10 Günlük Doğuşundan ES2026'ya Hikâyesi

Güncelleme (Kasım 2026): JavaScript 30 yaşında yazısı yeniden yazıldı.

Semih Ateşçi3 dakikalık okuma
JavaScript modern web
JavaScript modern web

Güncelleme (Kasım 2026): JavaScript 30 yaşında yazısı yeniden yazıldı. Eski metinde jQuery'nin çıkış yılı 2009 olarak verilmişti; doğrusu 2006 (2009, Node.js'in yılı). Haziran 2026'da yayımlanan ECMAScript 2026 standardı ve Oracle ile Deno arasındaki JavaScript marka davası eklendi.

JavaScript, 4 Aralık 1995'te Netscape ve Sun Microsystems tarafından internet uygulamaları için yeni bir betik dili olarak duyuruldu ve Aralık 2025'te 30 yaşına girdi. Başlangıçta web sayfalarına küçük etkileşimler eklemek için tasarlanan dil, bugün neredeyse tüm web sitelerinin istemci tarafında çalışan, sunuculardan mobil uygulamalara kadar her yerde kullanılan bir ekosisteme dönüştü. JavaScript modern web'in temel taşı olarak kabul ediliyor; ama bu konuma ulaşana kadar tarayıcı savaşlarından iptal edilen standartlara uzanan çalkantılı bir yol izledi.

10 günde yazılan dil: Mocha, LiveScript, JavaScript

Netscape mühendisi Brendan Eich, Mayıs 1995'te dilin ilk prototipini yaklaşık 10 günde yazdı. Dilin ilk adı Mocha'ydı; kısa süre sonra LiveScript oldu. Netscape'in Sun ile yaptığı iş birliğinin ardından, o yıllarda çok popüler olan Java'nın rüzgârından yararlanmak için dilin adı JavaScript olarak değiştirildi. Adındaki benzerliğe rağmen JavaScript ile Java farklı tasarımlara sahip iki ayrı dil.

Microsoft, Internet Explorer için JScript adında kendi uyarlamasını geliştirince farklı tarayıcılarda tutarlı çalışan bir standarda ihtiyaç doğdu. Netscape dili Ecma International'a sundu ve ilk ECMAScript standardı (ECMA-262) Haziran 1997'de yayımlandı.

JavaScript'in dönüm noktaları

YılGelişme
1995Netscape ve Sun, JavaScript'i duyurdu (4 Aralık)
1997İlk ECMAScript standardı (ECMA-262, 1. sürüm)
1999ECMAScript 3; dilin uzun yıllar kullanılacak temeli
2005"Ajax" terimi yaygınlaştı; sayfa yenilemeden veri alan web uygulamaları dönemi
2006jQuery çıktı
2008ECMAScript 4 çalışmaları iptal edildi; Google Chrome ve V8 motoru çıktı
2009ECMAScript 5 ve Node.js
2015ECMAScript 2015 (ES6): let/const, ok fonksiyonları, sınıflar, modüller, Promise
2016-2026Her yıl Haziran'da yeni sürüm; ECMAScript 2026 (17. sürüm) Haziran 2026'da yayımlandı

Büyük değişikliklerle hazırlanan ECMAScript 4 sürümü, tarayıcı üreticileri arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle 2008'de rafa kaldırıldı; standart bu yüzden 3. sürümden doğrudan 5. sürüme atladı. 2008'de Google'ın Chrome tarayıcısıyla birlikte gelen V8 motoru JavaScript'i çok daha hızlı çalıştırarak karmaşık web uygulamalarının önünü açtı. Ryan Dahl'ın 2009'da V8 üzerine geliştirdiği Node.js ise JavaScript'i sunucuya taşıdı.

JavaScript 30 yaşında: Modern web'deki yeri

2015'te yayımlanan ES6, dilin en büyük güncellemelerinden biri oldu: let ve const ile blok kapsamlı değişkenler, ok fonksiyonları, sınıflar, modüller, şablon dizgileri ve Promise yapısı bu sürümle geldi. O günden bu yana TC39 komitesi küçük ama düzenli adımlarla ilerliyor; her yıl Haziran'da yeni bir sürüm yayımlanıyor. Örneğin ECMAScript 2025, kümeler (Set) için yeni yöntemler, yineleyici yardımcıları ve Promise.try gibi eklemeler getirdi.

Bugün React, Angular ve Vue gibi çerçeveler bileşen tabanlı arayüzlerin standart yolu hâline geldi. Microsoft'un 2012'de duyurduğu TypeScript, JavaScript'e tür sistemi ekleyerek büyük projelerde yaygınlaştı. Node.js'in yanında Deno ve Bun gibi yeni çalışma ortamları da JavaScript'i sunucu, komut satırı ve uç bilişimde kullanılabilir kılıyor. WebAssembly ise tarayıcıda JavaScript'in yanında çalışan, yüksek performans gerektiren işler için tamamlayıcı bir seçenek sunuyor.

"JavaScript" adı kime ait?

Dilin 30. yaşında süren ilginç bir tartışma da adıyla ilgili. "JavaScript" ticari markası, Sun Microsystems'i 2010'da satın alan Oracle'a ait. Node.js'in ve Deno'nun yaratıcısı Ryan Dahl'ın şirketi Deno, Kasım 2024'te ABD Patent ve Marka Ofisi'nin Temyiz Kurulu'na başvurarak markanın jenerik bir terime dönüştüğünü ve Oracle tarafından fiilen terk edildiğini savundu. Kurul Haziran 2025'te Deno'nun sahtekârlık iddiasını reddetti; jeneriklik ve terk iddiaları üzerinde ise dava sürüyor. Brendan Eich de dahil binlerce geliştirici, markanın serbest bırakılması çağrısını destekledi.

Otuz yıl önce birkaç günde yazılan bir betik dili, bugün dünyanın en çok kullanılan programlama dillerinden biri. Eksik ve tutarsız yanları yıllar içinde standartlarla törpülendi; ama web'in her yerde çalışan dili olma konumunu korumaya devam ediyor.

PaylaşXFacebookLinkedInWhatsApp

Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

JavaScript ne zaman çıktı?
JavaScript, 4 Aralık 1995'te Netscape ve Sun Microsystems tarafından duyuruldu. Dilin ilk prototipini Netscape mühendisi Brendan Eich, Mayıs 1995'te yaklaşık 10 günde yazmıştı. Böylece JavaScript Aralık 2025'te 30 yaşına girdi.
JavaScript'in ilk adı neydi?
Dilin ilk adı Mocha'ydı; ardından LiveScript oldu ve Aralık 1995'te, o dönem çok popüler olan Java'nın rüzgârından yararlanmak için JavaScript adını aldı. Adına rağmen JavaScript ile Java farklı dillerdir.
ECMAScript nedir?
ECMAScript, JavaScript'in standart adı ve resmî şartnamesi. İlk sürümü (ECMA-262) Haziran 1997'de yayımlandı. 2015'teki büyük ES6 (ECMAScript 2015) güncellemesinden bu yana her yıl Haziran'da yeni bir sürüm çıkıyor; en yenisi Haziran 2026'da yayımlanan 17. sürüm ECMAScript 2026.
JavaScript'in adının sahibi kim?
'JavaScript' ticari markası, Sun Microsystems'i 2010'da satın alan Oracle'a ait. Deno şirketi Kasım 2024'te ABD Patent ve Marka Ofisi'ne markanın jenerikleştiği ve terk edildiği gerekçesiyle iptal başvurusunda bulundu. Kurul Haziran 2025'te sahtekârlık iddiasını reddetti; diğer iddialar üzerinde dava sürüyor.
JavaScript sadece tarayıcıda mı çalışır?
Hayır. 2009'da çıkan Node.js ile JavaScript sunucu tarafında da yaygınlaştı. Bugün Deno ve Bun gibi çalışma ortamları, mobil ve masaüstü uygulama çerçeveleri sayesinde JavaScript tarayıcının çok ötesinde kullanılıyor.

Semih Ateşçi

Genel Yayın Yönetmeni

Teknokutu'nun genel yayın yönetmeni ve sorumlu kişisi. Teknoloji, oyun, donanım ve mobil cihaz haberleri ile rehber içeriklerinin yayın sorumluluğunu taşıyor.

vibe kodlama zorunluluğuTeknoloji

Programcılar Vibe Kodlama Zorunluluğunda Yeteneklerini Kaybediyor

Son dönemde yazılım dünyasında sıkça adını duyduğumuz vibe kodlama zorunluluğu, programcılar arasında yoğun tartışmalara yol açıyor. Birçok yazılımcı, başlangıçta heyecanla benimsedikleri bu yöntemin, zamanla yeteneklerini körelttiğini ve beraberinde teknik borcun giderek büyüdüğünü dile getiriyor. Bu makalede, vibe kodlama zorunluluğunun ne olduğu, neden yükselişte olduğu, programcılar üzerindeki etkileri ve geleceğe yönelik değerlendirmeler ele alınacaktır. Vibe Kodlama…

Semih Ateşçi · · 6 dakikalık okuma

Yorumlar

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Yorum yaz